Hayvan Deyip de Geçme

Son Söz

Hayvanlara değgin gerçek olaylardan derlediğim bu kitabı, hayvan sevgisinin yaygınlaşması için yayımladım.

Gazete haberlerinden öğrendiğimize göre, Habeşistan İmparatoru Haile Selasiye’nin çok sevdiği bir küçük köpeğinin boynunda milyonlar değerinde taşlarla süslü bir tasma varmış. Ölümlerinden sonra kedilerine köpeklerine bakılması için milyonlarca lira tutarında miras bırakanlar olduğunu gazetelerden öğrenmekteyiz. Çok sevdiği köpeğine, pahalı taşlardan takma diş taktıranları gazeteler aradabir yazar. Özel aşçılar, bakıcılar tutarak, kendilerine, köpeklerine baktıranlar da var.

Anladığım hayvan sevgisi, bu türlü olanlar değildir. Hayvan sevgisinin amacı, hayvanı sevmek için hayvanı sevmek olmamalıdır.

Kimileri de hayvanları, insandan nefret ettikleri için severler. İnsanlarda umdukları vefayı bulamayıp içlerine kapananlar, bütün kazançlarını besledikleri kırk elli kediye harcayanlar vardır.

Bir de insanlara hiç değer vermeyip, hatta insanlara düşman olup hayvanlara aşırı sevgi besleyenler vardır. Örneğin, biçok romana, filme konu olan kimi Naziler, özellikle kimi Nazi şefleri aşırı hayvan sevgisi olan kişilerdi. Hiç acımasız, insanları, çocukları ölüme göndermelerinin, fırında yaktırmalarının ardından bir kanaryanın ötüşüyle duygulanıyor, bir kaplumbağayı özenle besliyor, hasta kedi karşısında acınıyor, bir yaralı köpek için ağlayabiliyorlar. Böyle olayları anlatan romanlar, filmler çoktur.

Bir okurumuz, bu kitapta topladığımız hayvanlara değgin olaylar bir gazetede yayımlanırken gönderdiği mektubunda, insanlarımızın hayvan sevmediklerini yazıyor ve beni şöyle eleştiriyordu:

“Batı’nın kimi ülke ve insanlarını tanıyan bir yurttaş olarak derim ki, hayvan sevgisi enaz olan insanları, hatta hayvana düşman olanları bizim sınırlarımız içinde bulursunuz. En kalabalık kentlerimizde kalburüstü aile çocuklarının bile sokakta buldukları başıboş kedi yavrularına yaptıkları işkenceleri görmüş olacaksınız. Anababalar, çocuklarına hayvanları okşayıp sevmesini öğretmedikleri gibi, sokaklarımızda sürüp giden bu işkence olaylarını gözleyip, çocukların sadist eğilimlerini önlemezler.

Uzağa ne gidiyoruz. Ankara Hayvanat Bahçesindeki aslanın bir gözü, seyircilerden birinin attığı taşla kör olmuştur. Bizde kedi, köpek harası, çiftliği yoktur. Atlarımız cılızdır, bakımsızdır; onlara sütçü beygiri deriz. Sokaklarımızda kümes hayvanları bacaklarından tutulup baş aşağı sarkıtılarak taşınır. Hele zavallı eşeklerin, kötü yapılmış semerler yüzünden sırtları yara içindedir.

Biz, hangi kuruluşumuza, yaptığımız hangi işe dayanarak hayvansever toplum olduğumuzu ileri sürebiliriz?

Kendilerini beslemekte zorluk çekenler, değil hayvanları, komşularını bile tam anlamıyla sevemez.”

Bu okurumun mektubunda, katıldığım, katılmadığım yerler var. Ama son yargısına yüzde yüz katılmaktayım. Tıpkı sanat beğenisi, sanat sevgisi gibi, hayvan sevgisi de, ancak ekonomik ve sosyal koşulların belirli bir üst düzeye ulaştığı toplum insanlarında görülür. Bu okurum bu yargısından sonra da şöyle diyor:

“Siz bir Çocuk Bakım Vakfı kurmuşsunuz. Onun yerine Hayvanları Koruma Derneğine bir bağışta bulunsaydınız! Aklınıza gelmemiş miydi yoksa? Bu da sizin, ne kadar hayvan sevgisiyle dolu bir yürek gezdirdiğinize delalet eder.”

Okurumun bu önerisine şu nedenlerle karşıyım: Bana göre, hayvan sevgisinin amacı, insan sevgisini sağlamak olmalıdır. Hayvanları, doğayı sevmeyenler, insanları da sevmezler; başka insanları sevmeyenler, gerçekte kendilerini de sevmiyorlardır, kendilerine bile düşman olurlar.

Hayvanları severek, bu sevgi yoluyla, insanları sevmeliyiz. Hayvanları seven bir insanın, insanları da sevdiğini sanmak yanlıştır. Kimi Nazi ileri gelenlerinde, hayvanları doğaldışı sevenlerde, köpeklerine pahalı takma diş taktıranlarda, köpeğine milyon değerinde tasma takanlarda, milyonlar tutan miraslarını kedilerine, köpeklerine verenlerde görüldüğü gibi bu tür hayvanseverlik, insanı, insanları sevmeye ulaştırmaz, tersine, insanlardan uzaklaştırır.

Hayvan sevgisinin amacının, insanı sevmek olması gerektiği inancındayım. Bu kitabı da böyle bir amaçla derledim. Buyüzden kitabı, çocuklarımızın okumalarını çok istiyorum. Derlediğim bütün olayların, bu amaca yönelik olduğunu söyleyemem. Gelecek basımlarında kitabın daha zenginleşip salt bu amaca göre düzenleneceğini umuyorum.

Hayvanları her seven kişi ille insanları da sevmez, ama insanları seven her kişi, hayvanları, doğayı kesinlikle sever.

Feneryolu, 26 Haziran 1973

Bir Eleştiri

Yaşanmış diye anlatılan hayvan öykülerinden kimisine inanmak zor, hatta olanaksız. Kimi hayvanların aygıt kullandıkları bile anlatılır. Oysa aygıt yapma ve kullanma, insanla hayvanın ayrımlarından en önemlisidir. Bir zekâ ürünü olan aygıt yapma ve kullanma insanlara özgüdür.

Kimi hayvanlarda çok gelişmiş olan içgüdüsel davranışlar, hayvanlara aşırı sevgisi olanlara bilinçmiş, bilinçli davranışmış gibi görünebiliyor.

Bütün bunlardan başka, biz insanlar, hayvanlarda, hele beslediğimiz, sahibi olduğumuz hayvanlarda olağanüstülükler ve insana yakınlıklar görmeye eğilimliyiz. Buyüzden hayvanların içgüdüsel bir davranışını kendimize göre yorumladığımız oluyor. Bu kitapta derlediğim hayvan öykülerinde böyle yorumlananlar da var. Bu hayvan öykülerine, uydurulmuş diyemeyiz, ama bir yorum yanılsamasıdır diyebiliriz.

Hayvanlara sevgisi ve ilgisi olan Ömer Sezer adlı okurum, gönderdiği aşağıdaki eleştirisinde bu tür hayvan öykülerine dikkat çekiyor:

“... Özellikle kitabın başında ve sonundaki yorumlarınızı ilgi ve beğeniyle okudum. (......) Kitabınızın sonunda bir eleştiri mektubunu yayımlamış ve buna yanıt vermişsiniz. İşte bundan cesaret alarak ve eleştiriye açık bir insan olduğunuzu düşünerek bu eleştiri mektubunu yazıyorum. (......) Kitabınızın başında ve biçok yerinde ‘Hayvanlara değgin gerçek olaylar’ deniliyor. Bu gerçek kelimesi olmasaydı belki de bu mektubu yazmazdım. Ama ‘gerçek’ denilmesine karşın kitabınızdaki kimi olayları söylenti yada uydurma olarak nitelendirebiliriz.

(......) Genellikle ayılarla ilgili gerçekdışı bilgiler veriliyor.

Ayının insan gibi alet kullandığı yazılmış. Ayının bir konuşmadığı kalmış.

Ayının tükürdüğü inanışının yanlış olduğu, ayılarla ilgili araştırma kitaplarında ve hayvanlar ansiklopedilerinde belirtilmiştir.

Ayının taş atabildiği ve insana kollarıyla sarıldığı inanışına Anadolu’nun biçok yerinde rastlanır. Ama zoologlar bunun olanaksızlığını söylerler.

(......) Kara dağ keçileri hakkında bilgi veriliyor. Şimdiye kadar hiç kara dağ keçisi görmedim ama, onlar da öteki dağ keçileri gibi geyik türünden yada keçi antilopu ailesinden olması gerekir. Önemli nokta, kara dağ keçilerinin tek boynuzlu olduğu söyleniyor. Oysa hiçbir dağ keçisi, keçi antilopu yada geyik tek boynuzlu olmaz. Bu tür hayvanlar, profilden bakıldığında tek boynuzluymuş gibi görünebilir. Tek boynuzlu at söylencesi de böyle bir yanılgıdan doğmuştur.”(*)

Bu eleştirilerde bulunan Bay Ömer Sezer, benim başımdan geçmiş ve “Uçan Kazlar” başlığıyla anlattığım olay için de, evcil kazların uçamayacağını söyleyerek yanılmış olabileceğimi yazıyor. Öteki eleştirileri için bişey söyleyemem, ama anlattığım uçan kazlar, tanığı olduğum, yaşadığım gerçek olaydır.

* Kara dağ keçisi (Rupicapra rupicapra) Türkiye’de Doğu Karadeniz Bölgesiyle Doğu Anadolu’nun kuzeyindeki yüksek kesimlerde yaşayan, 100-130 cm uzunluğunda, 30-35 kg ağırlığında keçiye akraba bir hayvandır. Yaşadığı yerlerde, postu yazın siyaha yakın koyulukta olduğundan kara keçi, kışın kırçıllanmasından ötürü kır keçi adlarıyla da tanınır. – y.n.